Taking too long? Close loading screen.
فناوری اطلاعات اداره کل امور عشایر خوزستان
۞ امام علی (ع) می فرماید:
هر کس از خود بدگویی و انتقاد کند٬خود را اصلاح کرده و هر کس خودستایی نماید٬ پس به تحقیق خویش را تباه نموده است.

موقعیت شما : صفحه اصلی » برگه ها » تاریخچه سازمان
  • 24 می 2020 - 22:37
  • 354 بازدید
  • ارسال توسط :

شیوه ی زیست مبتنی بر کوچ (کوچندگی) از متقدم ترین اشکال حیات اجتماعی است که از واپسین دوران شکل گیری زندگی اجتماعی انسان ها تاکنون استمرار داشته است. از نظر الگوی زیست و استقرار، تعداد زیادی از جمعیت و جوامع عشایری، در زمره اجتماعات کوچنده و متحرک قرار می گیرند.

از گذشته های دور تاکنون، پهنه وسیعی از نواحی آسیای شرقی و مرکزی تا خاور میانه و شمال آفریقا شاهد حضور و استقرار اشکال متعددی از زندگی توام با کوچ و به خصوص شیوه زیست عشایر کوچنده بوده است که از آن میان می توان به تعداد زیادی از اقوام و ایلات و عشایرکوچنده مستقر در کشورهای مختلف آسیای مرکزی، افغانستان و کشمیر، پاکستان، ایران، ترکیه، عراق، سوریه، تونس، عشایر صحرانورد و واحه نشین شبه جزیره عربستان، کشورهای شمال و شمال غرب آفریقا تا صحرای غربی و مراکش اشاره کرد. هنوز هم در برخی از نواحی جغرافیایی سایر قاره ها مانند امریکا و اروپا، زندگی کوچ نشینی مبتنی بر دامداری شبانی وجود دارد که از آن جمله می توان به بقایای این نوع زندگی در اروپای مرکزی و شمال غربی (منطقه آلپ) و برخی از نواحی امریکای شمالی و جنوبی اشاره کرد.

بررسی های انجام شده درباره زمینه های طبیعی، سیاسی و اجتماعی – اقتصادی موثر در بوجود آمدن و تکوین الگوی زیست و معیشت عشایری مبتنی بر کوچ در قلمرو سرزمینی و فرهنگی اقوام و ایلات و عشایر مستقر در فلات ایران، حاکی از آن است که متاثر از شرایط اقلیمی – جغرافیایی اغلب نواحی فلات ایران ازنظر قرار گرفتنِ نواحی مرتفع کوهستانی سردسیر و دشت ها و نواحی پست گرمسیری در جوار یا نزدیکی هم، میانگین بارندگی پائین یا ۲۵۰ میلیمتری ایران نسبت به متوسط بارندگی ۸۰۰میلیمتری کره زمین، اختلاف زیاد بارش ها بین مناطق پرباران و کم بارش و توزیع زمانی نامناسب بارندگی بین ماه ها، فصول و سال ها باعث شده است بسیاری ازمناطق کشور در زمره عرصه های سرزمینی و زیست بومی با شاخص های زیست محیطی ناپایدار قرار گیرند. به همین دلیل برخی از محققان در شرایط طبیعی، مزیت نسبی اول بهره برداری از منابع ارضی ایران را برای دامداری مناسب تر می دانند تا پرورش گیاهان (زراعت و باغداری).

 از گذشته های بسیار دور تاکنون، متاثر از این وضعیت، اشکال متعدد و متنوعی از الگوی زیست و معیشت مبتنی بر انواع مختلف دامداری روستایی و عشایری در اقصی نفاط ایران برقرار بوده و هست که بخش زیادی از منابع تعلیف و تغذیه دام ها از عرصه های مرتعی تامین می شود. نظام بهره برداری دام و مراتع روستایی نسبتاً ثابت بوده و نهایتا دام ها در برخی از ماه های سال در عرصه مراتع حریم همان روستا تعلیف می شوند ولی در مقابل، دامداری عشایری متحرک بوده و بر اساس نظام کوچ و جابجایی دوره ای و فصلی بین قلمرو های ییلاقی (بهارگه، سردسیر یا سرحد) و قشلاقی (گرمسیر یا زمستان گاه) انجام می گیرد.

 براساس نتایج مطالعات سازمان برنامه و بودجه وقت در سال ۱۳۶۹، عشایر کوچنده کشور در حدود ۶۰ درصد از عرصه سرزمینی کشور دارای قلمرو هستند. درحال حاضر نیز زندگی عشایری مبتنی بر کوچ در بخش زیادی از مناطق و استان های کشور جریان دارد؛ به طوری که بر اساس نتایج سومین سرشماری اجتماعی – اقتصادی عشایر کوچنده (سال ۱۳۸۷)، تعداد ۱,۱۸۶,۳۹۸ نفر جمعیت عشایری در قالب ۲۱۲,۷۷۲ خانوار، ۱۰۴ ایل و ۵۵۲ طایفه مستقل و ۱۹۸۴۰ کوچکترین رده ایلی در ۳۰ استان کشور استقرار دارند.

با وجود اینکه درحال حاضر جمعیت عشایر کوچنده حدود ۱٫۷ درصد جمعیت کشور را به خود اختصاص می دهد اما عشایر با تولید حدود ۲۰ درصد از نیازهای انواع پروتئین حیوانی کشور، جزو مولدترین قشر از اقشار جامعه ایرانی به شمار می روند. افزون بر آن، نقش و جایگاه اجتماعی – فرهنگی عشایر در رخدادهای تاریخی و اجتماعی و فرهنگی کشور نیز دارای ارزش های فراوان است. برای نمونه می توان به نقش تاریخی ممتاز عشایر مناطق مختلف در حفظ کیان کشور به ویژه در دوره های حملات مهاجمین و فترت بین تغییرات مکرر سلسله های حاکم و علی الخصوص رشادت های آنها در هشت سال دفاع مقدس و تقدیم ده هزار شهید اشاره کرد. همچنین از لحاظ اجتماعی – فرهنگی و مطرح بودن عشایر به عنوان حاملان و حافظان فرهنگ و ارزش های اصیل ایرانی – اسلامی  نیز قابل توجه است.

تا قبل از پیروزی انقلاب اسلامی، توجه چندانی به امر خدمات رسانی به این جامعه نمی شد، لذا در هنگام پیروزی انقلاب اسلامی، عشایر در محرومیت مطلق به سر می بردند. بر اساس بررسی های انجام شده، در مجموع شاخص های توسعه انسانی، رفاهی، زیر بنایی و … (به غیر از شاخص باسوادی که در حدود ۱۲ درصد جمعیت ۶ ساله و بالاتر بوده است) سایر شاخص های این جامعه بین ۰ تا ۱۰ درصد بوده است.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی با الهام گرفتن از فرهنگ اسلامی و سیاست های عدالت محوری و محرومیت زدایی نظام جمهوری اسلامی و با مدیریت جهادی و کوشش و ایثار جهادگران جهاد سازندگی و سایر دستگاه های اجرایی، خدمات بسیار زیادی به این جامعه ارائه شده است. حاصل این تلاش ها اجرای تعداد ۳۷۲۶۳ پروژه در قالب طرح ارائه خدمات به کوچندگان و تعداد ۶۹۵۹ پروژه در قالب طرح عملیات اجرائی اسکان در زمینه های زیربنائی، رفاهی، فرهنگی، اجتماعی، بهداشت و درمان، ارتباطات، اقتصاد و غیره بوده است.

با تصویب آیین نامه ساماندهی عشایر و ابلاغ آن در سال ۱۳۸۴ و حضور فعال تر سایر دستگاه های اجرائی در طول برنامه چهارم، توسعه خدمات رسانی به عشایر شتاب بیشتری گرفت و باعث رشد سریع تر شاخصهای دسترسی و برخورداری عشایر از امکانات شد. میانگین شاخص های برخورداری عشایر از عدد ۲۶ درصد در پایان برنامه سوم به عدد ۴۶ درصد در انتهای برنامه چهارم رسید (۷۸ درصد رشد).

با مقایسه سه سرشماری انجام شده در سالهای ۱۳۶۶، ۱۳۷۷ و ۱۳۸۷، سالانه به طور متوسط تعداد دام قابل عرضه ۲٫۲ درصد، تولید گوشت ۲٫۹۵ درصد، میزان اراضی آبی ۶٫۹ درصد، باغات ۱۵ درصد و میزان کل تولیدات ۴درصد رشد داشته است. رشد کل در طی سالهای اخیر از سال ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۱ سالانه بالغ بر ۷ درصد بوده است.

در برنامه چهارم و سال های ۹۰ و ۹۱ تعداد ۶۸۴ پروژه در قالب ۷۹ هزار خانوار، ۹۰ هزار هکتار اراضی و ۳۳ متر مکعب در ثانیه آب شرب و کشاورزی مورد مطالعه قرار گرفته و به میزان ۹۷۳۸ میلیارد ریال اعتبار عمرانی ( ۲۹۴۹ میلیارد ریال توسط سازمان امور عشایر و ۶۸۷۹ میلیارد ریال توسط سایر دستگاهها) معادل ۱۳ برابر برنامه سوم در مناطق عشایری هزینه شده است. علاوه بر آن، به منظور بهبود و ایجاد اشتغال، ۲۸۹۴ میلیارد ریال تسهیلات بانکی به عشایر پرداخت شده است.

در طی دو سال اول برنامه پنجم، با اختصاص ۵۶۱۶ میلیارد ریال اعتبار که ۱۶۸۶ میلیارد ریال آن توسط سازمان و ۳۹۳۰ میلیارد ریال آن توسط سایر دستگاه های اجرائی هزینه شده است، شاخص های توسعه زندگی عشایر به طور متوسط ۶ درصد ارتقا یافته است. این در صورتی است که بر اساس اهداف برنامه می بایست ۱۰ درصد ارتقا یابد که به دلیل کاهش تخصیص اعتبارات در سال ۹۱ این امر محقق نشد. علاوه بر آن، به منظور افزایش میزان درآمد و اشتغال، ۲۲۷۳ میلیارد ریال تسهیلات به عشایر پرداخت شده است.

در طول برنامه چهارم و دو سال اول برنامه پنجم جمعاً تعداد ۳۲۲۳۹ خانوار داوطلب اسکان در کانون های پیش بینی شده اسکان یافته اند.

از اقدامات دیگر سازمان در راستای خدمات دهی بهتر و بیشتر به عشایر، مبادله تفاهمنامه با تعداد زیادی از دستگاههای اجرائی کشور است که این اقدام باعث تسریع در ارائه خدمات به عشایر شده است.